Immaterieel erfgoed: what’s in a name?

Immaterieel erfgoed, ook wel ‘levend erfgoed’ of ‘belichaamd erfgoed’ genoemd, verwijst naar erfgoed dat je niet of moeilijk kan aanraken. Het gaat om kennis, kunde en praktijken die door een erfgoedgemeenschap actief worden beoefend en doorgegeven. Zonder mensen die een traditie uitvoeren, dreigt het erfgoed onherroepelijk verloren te gaan. Daarom is het heel belangrijk dat de gemeenschap acties rond haar erfgoed onderneemt om er zorg voor te dragen en het door te geven aan toekomstige generaties. Dat proces van actief aan de slag gaan met immaterieel erfgoed heet borgen. Borgen is zorgen, dus. Borgen betekent ook dat tradities zich vaak moeten aanpassen aan een steeds sneller veranderende samenleving om te overleven. Dat zorgt ervoor dat immaterieel cultureel erfgoed heel dynamisch van aard kan zijn.

Vlaanderen kent 3 instrumenten om immaterieel erfgoed in de kijker te zetten: de Inventaris Vlaanderen van het Immaterieel Erfgoed, de Grote Verzameling en het Register van Inspirerende Voorbeelden. We zetten ze even op een rijtje.

Het concept immaterieel erfgoed kreeg voor het eerst vorm in 2003 in de UNESCO-conventie voor het Borgen van Immaterieel Cultureel Erfgoed. Sinds 2006 neemt ook België deel aan deze conventie. Dit houdt onder meer in dat België een nationale inventaris moet bijhouden voor immaterieel erfgoed. In 2008 was het dan zover: Vlaanderen lanceerde de Inventaris Vlaanderen van het Immaterieel Erfgoed, het belangrijkste instrument om immaterieel erfgoed formeel te erkennen. 

Vandaag staan er zo’n 80 erkende tradities op de lijst en er komen er jaarlijks nog bij. Het zijn de erfgoedgemeenschappen zelf die het initiatief nemen om een erkenningsaanvraag voor te bereiden en in te dienen.

De Grote Verzameling is een tweede manier om zichtbaarheid te geven aan immaterieel erfgoed in Vlaanderen en staat los van een formele erkenning. Met zo’n 550 praktijken toont het een enorm divers beeld van immaterieel erfgoed. In 2019 werd ook het Register van Inspirerende Voorbeelden opgestart. Door sterke borgingspraktijken te verzamelen, hoopt het Register andere erfgoedgemeenschappen te inspireren en kennisontwikkeling te stimuleren.

De Inventaris, Grote Verzameling en het Register zijn allemaal raadpleegbaar via immaterieelerfgoed.be