Het project IMPRESSVM. De wieg van de Vlaamse boekdrukkunst registreerde in samenwerking met collectiebeherende instellingen in Vlaanderen gedrukte incunabelen in Vlaams bezit op basis van een gestandaardiseerd model.

Door registratie buiten Vlaanderen brachten we verder de vroegste Vlaamse boekdrukkunst zo volledig mogelijk in kaart. De data wordt open en herbruikbaar ter beschikking gesteld aan de erfgoedgemeenschap via de STCV-databank, wat de internationale zichtbaarheid van dit unieke erfgoed verhoogt.

 

Bladzijde uit een incunabel met bovenaan een ingekleurde houtsnede waarop een ruiter naar een gewonde man en een verwond zwijn toe rijdt. Onderaan een tekst die begint met een met de hand ingekleurde hoofdletter A

Jean d'Arras, Historie van Meluzine (Antwerpen: Geraert Leeu, 1491) - Koninklijke Bibliotheek Brussel (INC B 1.369 (RP)).

Wat heeft het project gerealiseerd?

Voorafgaand aan de registratie ontwikkelden we specifiek beschrijvingsmodel toegespitst op incunabelen. Het model bouwt voort op het reeds beproefde STCV-model, internationale standaarden en de meest recente wetenschappelijke inzichten. Het model werd ontwikkeld in overleg met een adviescommissie waaraan Vlaamse expert-collectiebeheerders en internationale experten deelnamen. 

Zoals gebruikelijk beschreven we bij STCV edities. Daarnaast ontwikkelden we een volledig nieuwe exemplaarmodule om exemplaargebonden gegevens op te nemen, nl. met de hand toegevoegde decoratie, boekband en herkomstmerken. Voor het eerst konden we hiermee de incunabelen op een gestandaardiseerde manier registreren met de combinatie van editie-gegevens en doorzoekbare exemplaargegevens. 

Aan de hand van dit model beschreven we in 2023 Vlaamse incunabelen in Vlaamse collecties en ook enkele buitenlandse collecties in de STCV-databank. Alle data die het project genereerde zijn ontsloten via stcv.be (edities) en stcv.be/impressvm (exemplaren), waar ze open en herbruikbaar ter beschikking blijven.

In het kader van dit project organiseerden en participeerden we ook in publieksinitiatieven over Vlaamse incunabelen. In 2023 vierden we de 550-ste verjaardag van de komst van de boekdrukkunst in ons land. We maakten een online tentoonstelling, werkten mee aan de catalogus voor een tentoonstelling in Mechelen, traden op bij een show & tell van de oudste gedrukte boeken in België in de KBR en organiseerden een thematische lezingenreeks. Voor deze initiatieven werkten we samen met de Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis, de Vereniging van Antwerpse Bibliofielen en de KBR. Publicaties over het project verschenen in META tijdschrift voor bibliotheek & archief (22 maart 2022 en 7 december 2024) en we stelden een themanummer samen in het het internationaal vaktijdschrift De Gulden Passer.

Dyalogus creaturarum (Antwerpen: Geraert Leeu, 1491) - Universiteitsbibliotheek Gent (BHSL.RES.0172)

Over welk erfgoed gaat het project?

Boeken gedrukt vóór 1501, toen de Europese boekdrukkunst nog in haar kinderschoenen stond, zijn incunabelen, van het Latijnse incunabulum (wieg, oorsprong). Ze vormen een onmisbare schakel bij de evolutie van het handgeschreven naar het gedrukte woord, omdat de vroegste drukkers inspiratie haalden uit het middeleeuwse manuscript bij de vormgeving ervan en door het gebruik van rubricering, lettertypes, afkortingen, ligaturen, handgekleurde initialen, houtsneden en versieringen. 

Incunabelen zijn daardoor uniek erfgoed. Alle exemplaren verschillen onderling door deze handschriftelijke en exemplaargebonden elementen, omdat ze afhankelijk van hun eigenaren andere accenten kregen. Incunabelen zijn ook zeldzaam: vaak bestaan er nog maar enkele exemplaren of er is slechts één (onvolledig) exemplaar of los fragment bewaard.  Niet voor niets staan verschillende exemplaren op de Topstukkenlijst.

Partners

Met de steun van de Vlaamse overheid en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling

De resultaten van Impressvm vind je in

Digitale Erfgoedbib

Je erfgoed overal toegankelijk.

DigitaleErfgoedbib.be verzamelt meer dan 1000 jaar geschiedenis aan bibliothecair erfgoed uit Vlaanderen. Blader online door topstukken, ontdek waar collecties worden bewaard en vind bibliografische gegevens voor je onderzoek.

Bekijk meer

Vragen?

Lees ook

14/05/2024

We lanceerden IMPRESSVM, onze nieuwste databank met de oudste gedrukte boeken in Vlaanderen

Boeken gedrukt vóór 1501, toen de Europese boekdrukkunst nog in haar kinderschoenen stond, zijn...

Lees meer

04/02/2022

IMPRESSVM: De vroegste Vlaamse gedrukte boeken in kaart gebracht

Vlaams minister van Cultuur Jan Jambon kent een subsidie van 133.000 euro toe voor het tweejarige...

Lees meer

18/06/2024

Opnieuw een succesvolle editie van de workshop oude drukken

Van 11 tot 14 juni 2024 organiseerden we de zesde editie van de workshop oude drukken. Dit jaar...

Lees meer

08/12/2021

Terugblik workshop registratie van oude drukken in de abdij van Postel

Op donderdag 2 en vrijdag 3 december organiseerden Stuifzand en de Vlaamse Erfgoedbibliotheken...

Lees meer

Wild en Woud in hout