Comites latentes

Het project Comites latentes (‘verborgen vrienden’) maakt verborgen handschriften in Vlaamse collecties zichtbaar via de online databank Medieval Manuscripts in Flemish Collections. 

Centraal staan enerzijds de slecht ontsloten en kwetsbare kerkelijke collecties en anderzijds de onderbelichte handschriftfragmenten, die binnen het project integraal gedigitaliseerd worden voor internationaal onderzoek. Op een participatieve manier verhoogt het project ook de expertise rond manuscripten bij erfgoedbeheerders.

Kerkelijke collecties

Vlaamse kloosters en abdijen waren in de middeleeuwen centra van kennis en onderwijs. Belangwekkende collecties handschriften worden nog steeds ter plaatse bewaard in de vele kerkelijke instellingscollecties in Vlaanderen, maar zij zijn daardoor vaak minder makkelijk toegankelijk.

Daarom richt het project zich vooreerst op de beschrijving van deze collecties. Ook de talrijke stukken bewaard in parochiekerken en de collecties van kloosters die in de laatste decennia zijn verhuisd, gefuseerd of opgeheven, worden beschreven en daardoor beter ontsloten.

Binnen het project komen 16 kerkelijke collecties onder de loep, waardoor hun handschriften en fragmenten worden geregistreerd in de databank Medieval Manuscripts in Flemish Collections.

Handschriften in stukken en brokken

In recente jaren is het besef van het belang van middeleeuwse handschriftfragmenten enorm toegenomen. Zeer veel handschriften zijn in de loop der tijden verdwenen, waardoor hun inhoud en kunsthistorische decoratie volledig aan het oog zijn onttrokken. Handschriften werden echter dikwijls gerecycleerd als materiaal voor boekbinders, terwijl verluchte handschriften soms werden verknipt en bewaard als kunstobject. Het resultaat is dat een aanzienlijk aantal handschriften toch nog fragmentarisch bewaard is gebleven.

Precies omdat er zoveel verloren is gegaan, zijn de bewaarde fragmenten dikwijls cruciaal. Om fragmenten correct te kunnen interpreteren is het echter nodig om over ruime gegevens te beschikken, zoals beschrijvingen en reproducties van andere bewaarde fragmenten die afkomstig kunnen zijn van dezelfde verloren gegane handschriften. Daarom werkt Comites latentes samen met het internationale Fragmentarium-project. Onderzoekers uit de hele wereld kunnen de in Vlaanderen bewaarde fragmenten efficiënt bestuderen, ze vergelijken met andere fragmenten wereldwijd en dit met behulp van de meest geavanceerde digitale tools.

Aan het einde van het project is informatie verzameld over ongeveer 3.000 fragmenten, verspreid over 57 collecties in Vlaanderen. Deze informatie stroomt door naar Fragmentarium en Medieval Manuscripts in Flemish Collections.