UPLA Update [2] Analyse van de omgevingsfactoren
27/02/2013
Dit jaar ontwikkelt de Vlaamse Erfgoedbibliotheek, in samenwerking met conservator-restaurator Marijn de Valk, de Universal Procedure for Library Assessment (UPLA), een model voor schaderegistratie op collectieniveau.
Via maandelijkse updates brengen we u op de hoogte van de opzet van het model. In dit tweede bericht aandacht voor de bewaaromstandigheden van erfgoedcollecties.
Omgevingsfactoren
De Universal Procedure for Library Assessment vertrekt van een representatieve steekproef van driehonderd boeken uit de collectie. Van deze driehonderd boeken worden de schadebeelden genoteerd.
Vaak zijn deze schades het gevolg van slechte bewaaromstandigheden in de huidige of voorgaande bewaaromgevingen. Daarom wordt bij aanvang van een UPLA-screening expliciet gevraagd naar de omgevingsfactoren waarin de erfgoedcollecties bewaard worden.
Checklist
Voordat de schaderegistratie begint, krijgt elke bibliotheek een lijst met aandachtspunten voor de bewaaromstandigheden in de depots. De lijst bestaat uit een algemeen deel en een specifieke lijst per afzonderlijke bewaarruimte.
Het algemene deel bevat vragen over het gebouw, de verwarmingsapparatuur, de klimatisering, de manier van schoonmaken en het risicobeheer.
Het tweede deel neemt elke aparte bewaarruimte onder de loep. Hierin komen het licht en de lichtwering, de aanwezige meetapparatuur, de relatieve luchtvochtigheid en de temperatuur, de isolatie van de wanden, de constructie van de ramen, het meubilair en de plaatsing van de boeken aan bod.
De lijst dient enerzijds om verbeterpunten te identificeren. Maar ze helpt ook om de bibliotheekmedewerkers te sensibiliseren over adequate bewaaromstandigheden.
In de vorming die we ontwikkelen voor UPLA is aandacht voor deze checklist. De ingevulde lijst is een aanvulling op de UPLA-screening en wordt toegevoegd aan het eindrapport.
Meetkit
Om een correcte analyse van de omgevingsfactoren mogelijk te maken, stelt de Vlaamse Erfgoedbibliotheek een kit met meetapparatuur samen. De kit komt ter beschikking van bibliotheken die een UPLA-onderzoek uitvoeren.
Voor de inhoud van de kit denken we aan een luxmeter, dataloggers voor temperatuur- en vochtigheidsmetingen, veegmonsters voor de bepaling van de activiteit van gesignaleerde schimmels, een broedstoofje, lokdoosjes voor insecten en een pH-pen voor het meten van de zuurgraad van (verpakkings-)materialen.
Maatregelen
Inzicht in de bewaaromstandigheden kan helpen bepaalde schadevormen te verklaren. In een later stadium kan een boekconservator aan de hand van de gegevens praktische aanbevelingen doen voor de verbetering van de bewaaromstandigheden.
Soms zijn ingrijpende maatregelen aan het gebouw noodzakelijk, maar vaak zullen eenvoudige maatregelen volstaan. Daarbij vraagt de optimalisatie van de bewaaromstandigheden in historische ruimtes de nodige creativiteit.
Recente richtlijnen over het binnenklimaat geven hier houvast.[bib]1182[/bib] Zo nodig kunnen bijkomende onderzoeken worden uitgevoerd, zoals een analyse van gedetecteerde schimmels of een onderzoek naar de mogelijkheden voor een verbeterde klimaatbeheersing.