Digitalisering als teamsport: inzichten uit de collegagroep digitalisering van periodieken

Op vrijdag 12 juni kwamen collega’s uit de erfgoedsector samen bij ADVN voor de zevende collegagroep Digitalisering van Periodieken. Het thema ‘beelden in periodieken’ vormde het vertrekpunt voor bredere gesprekken. De rode draad? Dat samenwerking cruciaal is voor de digitalisering van periodieken.

Scope en volledigheid

Een terugkerende vraag was hoe je omgaat met reikwijdte en volledigheid. Bij de meeste digitaliseringsprojecten voor periodieken worden titels als uitgangspunt genomen. Maar dit is niet altijd zo eenvoudig. Collecties zijn vaak onvolledig, en hoe ga je om met bijlagen, speciale uitgaven en verwante publicaties? 

Bij onvolledige titels loont het om de lacunes in kaart te brengen en aan te vullen in samenwerking met anderen. De krantencatalogus (www.krantencatalogus.be) is een handig hulpmiddel om potentiële partners te vinden. 

Ook de scope van een project verdient aandacht: bepaal al bij de start welke bijlagen, speciale uitgaven en verwante publicaties wel en niet binnen het project vallen. Communiceer hier ook helder over bij de online presentatie van de resultaten. Praktische overwegingen spelen een rol: zijn bijlagen samengebonden met de hoofdtitel? Als de digitalisering deel uitmaakt van een onderzoeksproject, welke gerelateerde publicaties zijn dan relevant?

Voorbeelden uit de collegagroep

• Het project om Gazet van Antwerpen en Gazet van Mechelen te digitaliseren vertrok van de collecties van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience en het Stadsarchief Mechelen, die voor deze titels vrijwel volledig zijn. De resultaten worden via meemoo toegevoegd aan hetarchief.be.

  En wat bijvoorbeeld met de gelegenheidspublicatie “Antwerpen 1930”, uitgegeven door Gazet van Antwerpen tijdens de 1930 wereldtentoonstelling? Die titel viel buiten het project, maar werd door KBR opgenomen. Geïnteresseerden kunnen deze volledig terugvinden via BelgicaPeriodicals.

• Volledigheid vormt een uitdaging voor het project Pics for Kids van KBR en KU Leuven, dat 103 — vaak kortlopende — jeugdbladen digitaliseert voor onderzoek. Omdat volledigheid cruciaal is voor het onderzoek, kruipt er veel tijd in het opsporen en aanvullen van hiaten door verwerving van fysieke of reeds gedigitaliseerde collecties via overeenkomsten en schenkingen.

Aandacht voor duurzame tools

Projectmatig werken is dagelijkse kost voor de erfgoedsector. En projecten kosten tijd, inspanningen en financiële middelen. Dat men wil dat de resultaten ook buiten de projectomvang relevant en bruikbaar zijn, is dus meer dan logisch. 

Dit geldt uiteraard ook voor projecten die betrekking hebben op de digitalisering en onderzoek van krantencollecties — en de tools die voor die projecten zijn ontwikkeld. Belangrijke aandachtspunten bij tools zijn:

• Duurzaamheid: kunnen ze na afloop van het project worden onderhouden, gebruikt en verder ontwikkeld? Is er financiering om dit te realiseren?
• Relevantie voor de sector: kunnen ze worden gedeeld met en geïmplementeerd door anderen? 

Voorbeelden uit de collegagroep

• Het nieuwe project ‘Cartoons in Context’ van ADVN en Amsab-ISG ontwikkelt een tool voor het identificeren en extraheren van cartoons — en bijbehorende teksten en metadata — uit gedigitaliseerde periodieken. De tool wordt niet alleen bedoeld voor gebruik op de datasets uit hun eigen collecties, maar ook op die van externen. 

  Om dit doel te bereiken, werkt het project samen met workshops van collectiebeheerders, onderzoekers en data-experts. Hun input bepaalt zowel de functionele als de technische vereisten om dit mogelijk te maken. Het beoogde resultaat is een onderzoeksdatabank die ook na afloop van het project onderhouden wordt, en gedeelde broncode.

• In het onderzoekscentrum CAMille (Centrum voor Archieven over Media en Informatie, ULB-KBR) wordt er gewerkt aan een databank van Belgische journalisten sinds 1830, een waardevolle bron voor onderzoek. De databank is nog in opbouw. Geïnteresseerden die toegang willen aanvragen en/of bijkomende gegevens willen leveren kunnen mailen naar Brecht Deseure (brecht.deseure@ulb.be) of Florence Le Cam (florence.le.cam@ulb.be). 

Samenwerking is cruciaal

Deze voorbeelden volgen allen dezelfde rode draad: de digitalisering van periodieken is een teamsport. Door samen te werken, expertise en tools te delen en verder te kijken dan het eigen project, versterken we elkaar. Dit reikt verder dan expertisedeling binnen erfgoedinstellingen in Vlaanderen. Samenwerking en afstemming met federale erfgoedinstellingen zoals KBR – met hun omvangrijke collecties en actieve digitaliseringsinitiatieven – is eveneens van cruciaal belang. 

En we mogen de rol van onderzoekers en andere eindgebruikers niet vergeten. Hun inzichten en noden zijn essentieel als we periodieken door digitalisering veilig willen stellen voor de toekomst én bruikbaarder en toegankelijker willen maken.

Bedankt aan de sprekers van deze editie van de collegagroep:

• Ida De Boodt (ADVN) over Cartoons in Context, een nieuw project van ADVN en Amsab-ISG
• Benoît Crucifix (KBR / KU Leuven) en Sébastien Hermans (KBR) over de projecten ARTPRESSE en Prentjes voor de kleintjes
• Bert Verheyden (CAG) over de Digitale Leeszaal voor gedigitaliseerde landbouwtijdschriften
• Loes Nijsmans (meemoo) en Yannick Gees (Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience) over de digitalisering, digitale archivering en online ontsluiting van Gazet van Antwerpen en Gazet van Mechelen
• Brecht Deseure (KBR / ULB) over de activiteiten van het onderzoekscentrum CAMille en het nieuwe boek Pressing Matters. Digitising, Unlocking and Researching Belgium’s Historical Press Collections

Bedankt ook aan de collega’s van ADVN voor de fijne ontvangst en de rondleidingen in het prachtige historische schoolgebouw en door de tijdelijke tentoonstelling.